Di van rojên dawî de polemîkên carina pir hişk yên di derbarê hebûn yan jî nebûna Romana Kurdî de diqewimin. Hemin polemîk di xwezaya xwe de gengeşî û dijberiyên tund bar dike, lê eger ev di asteke ramyarî û bîrdoziyê de be baş e. Wekî di shhbet û yariyên kolanaz dikeve nav asta nivîskaran û ev yek seranser ziyan û bêastiyên  etîk û estetîkî çêdike. Mixabin hinek ev yek çêbû û nivîskar bi piranî ketin biliya egorîzma xwe ya netêrkirî û hêrişên mezin birin ser rexnegiran.

Di destpêkê de nivîskar û lêkolînerên hêja Îbrahîm Seydo û paşê jî Bavê Nazê di derbarê Romana Kurdî de hin rexne û têbîniyên xwe îfade kirin û ev hem mafê wan e û hem jî berî her tiştî xizmeteke mezin ya ziman û wêjeya Kurdî ye. Lê mixxabin pêşwaziya van rexneyan ne bi helwesteke întellektûelî û dilnizmî, bilekis bi asteke nizm û rengekî parastina kesayetiyên xwe diyar bû û jixwe ev yek îdîayên herdu nivîskarên Kurd mîna ku piştrast dikir. Jiber ku roman karekî rexnegirî û bîrdoziyê ye û eger romannûserek li ber rexneyan bê tolerans be û hêriş bibe ser rexnegiran, ev jî rewşa nivîskarên zeyîf diyarde dike. Yanê ew kesên ku bi rastî ji berhemên xwe bawer in û kûrbûna karê xwe yê wêjeyî hîs dikin, li ber van rexneyan ew qas ture nabin û nakevin rewşa şerê parastin yan jî hêrişa ser kesayetiyan...

Nokteya hevpar ya Bavê Nazê û Îbrahîm Seydo ew bû ku rewşa Romana Kurdî ne di asteke baş de ye. Bi kîjan peyvan ramanên xwe îfade kiribin jî, dawiya tesbîtên wan ev bû. Her kesek jî dikare vê îdîayê bipejîrîne, jiber ku em qebul bikin yan nekin, berhemên heta niha hatine weşandin nikare wêjaya Kurd di asta cîhanê de temsîl bike. Ev rastî di destpêkê de nivîskarên Kurd lê di dawiyê de her Kurdek heta her mirovek dikare birîndar bike. Çawa dibe ku zimanê miletekî bi 40 - 50 mîlyonan dihête binavkirin hîna jî di asta cîhanê de nekaribe wêjeya xwe bihafirîne.

Di van mijaran de divê mirov bi aqil û hesteke netewî û mirovahî tev bigere, ne bi kompleksên xwe. Jiber ku kompleks çi tişt çareser nake û di ser de jî asta hizra nivîskariyê di erdê re berkaş dike. Bo nimûne, nivîskarekî bi helwesteke ecêb radibe û dibêje „Bavê Nazê di şikeftan de dijî!" Niha ev bersiv e gelo? Ev helwesteke nivîskariyê ye? Ez bawer nakim, her Kurdekî îhtiyadî, her mirovekî îhtiyadî li ber rexneyên wisa dikare xwe wenda bike, bibe koleyek egoîzma xwe û heqaretan bike. Lê ev heqaret jî rastiya ku ji layê Bavê Nazê û Îbrahîm Seydo hatine îfadekirin naguherîne. Dîsa nivîskarekî din jî di derbarê analîzên Îbrahîm Seydoyî de gelek peyvên xirav bikar dihîne û dixweze wî berjêr bike. Lê mixabin di van herdu helwestan de jî xwediyên peyvên bê sewiye û ji derveyî rexne yan jî bersiv, her dem bi xwe dikevin asteke nebaş û di çavê xwendevanên Kurd de zeyîf dibin, neheq dibin. Diviyabû berî ku nivîsên xwe binivîsînin, egoya xwe kontrol kiribana û bi haletî giyanî tev negeriyabana...

Di herdu analîzên rexneyî ya di derbarê Romana Kurdî de jî min gelek rastî dîtin. Belkî ûslûb e, hişiyarkirin e yan jî balkişandin e, lê çi dibe bila bibe, li gel tûjbûna zimanê herdu nivîskarên Kurd Bavê Nazê û Îbrahîm Seydo, min analîzeke mantiqî û hûrnihêrîneke estetîkî di nav peyvên wan de dîtin û berî her kesek min ew rexneyan bo xwe hinartin û jibo pêşerojê ez dê van rexneyan bigrim ber çav. Û wisa bawer dikim ew dê tesîreke baş di ser berhemên min de çê bikin.

Jiber ku, di paşvemayîna romannivîsariya me de berî her tiştî bandura nebûna yan jî kêmbûna rexnegiriyê heye. Madem wisa ye, çima em li ber rexneyan ew qas xwe şikestî hîs dikin, çima em yekser dest davêjin lêdanên berjêrkirinê? Hema ev helwest bi xwe jî qelsiya hestyariya karê me dide destnîşankirin.

Di rexneyan de caran rengê înkarkirinê jî dikare xwe pêş bide û caran rexnegir dikare bikeve nav pêdaçûnan. Ez bawer dikim, gelek kes yên ji me, ji nivîskar û reşenbîrên Kurd li hember revaçbûna romanên Mehmed Uzunê rihmetî, reaksiyonên wisa dane û caran ev gotin jî hatine bihîstin: „Na xêr, romanên wî pênc pere nakin. Ma ew jî romannivîs e. Bibe jî gelo ew qas binavûdengbûnê heq kiriye?" Yek nivîskarekî me yê binavûdeng hebû û me bi yekdengî ew „hîç" dikir. Baş e, di vê nihêrîna înkarê de jî gelek sedem jî hebûn, hesûdî, zeyîfbûna helwestê û hin rastiyan... Yanê rastî jî hebûn tê de. Lê dîsa jî Mehmed Uzunê rihmetî guh neda û berdewam kir. Min bi xwe jî gelek rexne li wî kiribûn û gelek gotinên min jî rast bûn, yanê li ser bûyeran hatibûn îfadekirin. Lê gava ez bi wî re rû be rû mam, min toleransa wî ya berfireh dît. Li gel hemî rexneyan, rastiyên di derbarê nivîskariya wî de, Mehmed Uzunê rihmetî di dîroka wêjaya Kurd de cîhê xwe girt û çû. Lê ev yek nikare me bide îqnakirin ku berhemên rihmetiyê jî di asta cîahnê de ne. Ez wisa bawer dikim wî bi xwe jî ev yek seh kiribû û hew dinivîsî. Bêşansiya herî mezin ew bû ku çûyîna pir bê dem û zû bû. Ev yek hem jibo Uzun û hem jî jibo Romana Kurd bêşansiyeke mezin bû. Jiber ku Mehmed Uzun potasiyeleke mezin  ya jibo pêşerojê afirandibû.

Di rexneyên herdu nivîskarên Kurd de jî heqaret û berjêrkirin tune ye, rastiyeke trajîk îfade dikin. Eger heqaret hebe jî, berî her kesek ew xwe bi xwe jî heqaret dikin, jiber ku ew bi xwe jî romannivîser in. Yanê Romana Kurd hîna di asteke ne bilind de be, berhemên wan jî di nav vê astê de ye.

Îbrahîm Seydo di nihêrînên xwe de cîh dide bêmantiqî û lawaziya hin berhemên nivîskarên Kurd û ev yek bi serê xwe tenê jî xizmeteke mezin e. Diviyabû spasî pê hatiba kirin, ne heqaret.

Lê rastiyeke din heye; kesên ku îro di Romana Kurdî de hatine binavûdenkirin, bi rastî ji gelek layan ji sewiyeya Mehmed Uzun hîna gelek nizmtir in. Her çi qas di hin peyvên xwe de navên xwe bi wî re derbas dikin, ev yek bes rewşa wan ya psîkolojîk dide diyarkirin. Jixwe di van rojên dawî de fûryayeke wergerandina berhemên xwe bi Kurdî rû daye, ev yek bi xwe jî dikare rewşa Romana Kurdî aşkere bike. Yanê ew kesên xwe romannivîserên Kurd dihesibînin, di binê kompleksa nivîskariya Tirk de dipelixînin û mîna ku li gel wan xwe bidin xûyakirin, berhemên xwe werdigerînin Tirkî. Berê çend salan wan bi xwe jiber vê helwestê Mehmed Uzun rexne dikir. Lê niha çi bi wan hat? Bi rastî ev tesbît jî rast e, jiber ku nikarin berhemên bi hêz bihafirînin, dixwezin bi cîhgirtina ji şûna Uzunê rihmetî xwe di rojevê de bigrin. Belê ev yek jî dikare bihête fêmkirin,  rewşeke îhtiyadî ya mirovbûnê ye, lê ne helwesteke nivîskariya xurt e. Belkî jî ji hêza Romana Kurd bi şik in û dixwezin bi vî aweyî xwe bidin tatmînkirin. Lê ev helwesta dawî ya nivîskarên Kurd (ewên ku romanên xwe bi Tirkî didin wergerandin) analîzên Bavê Nazê û Îbrahîm Seydo seranser rast derdixîne.

Hemin ev mijar wê demeke din bihête gengeşî kirin. Lê bi rastî wekî zimanparêz û wêjehêzek miletê xwe, ez bi navê xwe hêvîdar im ku asta vê gengeşiyê nehête xistin û bi rengekî dilsozane û her wisa bi rêbazeke zanistî ev mijar bihête şêrovekirin. Pirsgirêkên kesayetî û  hêrişên ji egoîzmê avzê dibin nekevin pêş nihêrînan, da ku Romana Kurdî ji vê yekê faydeyeke ber bi çav werbigre. Bi taybet hêrişkirin û rûreşkirinên bê sedem û bê wate, peyvên bê ser û ber vê gengeşiya girîng û pêwîst nelewtîne.

Di dawiyê de dixwezim diyar bikim ku yên di vê gengeşiyê de dest davêjin karê bêkêr û parastina kesayetiya xwe û têrkirina egoîzma xwe dixin pêş her tiştî, ew kes in ku bi rastî ji berhêmên xwe ne bawer in û her wisa ew cîhê ku niha dagir kirine ne mafê wan e. Kesên ku bê ked û bê maf  bi nav û deng bûne, ji vê gengeşiya girîng nerihet dibin, ku „cîhê" xwe wenda dikin.

Bi rastî pêdiviya analîzên girîng heye û her çi qas bi zimanekî tund û pêdaçûyî jî hebe, her rexneyên analîtîk jibo nivîskarên Kurd û her wiha Romana Kurdî de dewreke heyînî bibîne. Qet nebe ez vê yekê di derbarê hewildanên xwe yên wêjeyî de wisa seh dikim.

Gelo qet aliyên neyînî ku bihêtin rexnekirin yên van analîzên birêz Bavê Nazê û Îbrahîm Seydo nîn in? Hemin hene û di beşeke din ya vê nivîsê de ez dê behsa wan jî bikim.

www.kurdistan-news.net

Dûmahîk heye